Uszkodzony nerw łokciowy: objawy, leczenie i diagnostyka

Uszkodzony nerw łokciowy może powodować mrowienie małego palca, ból łokcia i wyraźne osłabienie chwytu. W artykule wyjaśniamy, skąd biorą się objawy, jakie badania potwierdzają rozpoznanie i kiedy wystarcza leczenie zachowawcze, a kiedy potrzebna jest operacja.

Nerw łokciowy: przebieg, funkcje i dlaczego jego uszkodzenie daje objawy w dłoni

Jeśli podejrzewasz uszkodzony nerw łokciowy, warto najpierw zrozumieć jego przebieg. To właśnie anatomia tłumaczy, dlaczego problem w okolicy łokcia może dawać bardzo wyraźne objawy aż w dłoni i palcach. Nerw łokciowy biegnie po przyśrodkowej stronie ramienia, następnie przechodzi przez okolicę łokcia, dalej przez przedramię i dociera do dłoni. W jednym z newralgicznych miejsc przebiega płytko, blisko kości, dlatego łatwo go podrażnić lub ucisnąć.

Gdzie przebiega nerw łokciowy

Najbardziej znanym miejscem jest okolica łokcia, potocznie kojarzona z uczuciem „prądu” po uderzeniu w wewnętrzną stronę stawu. To nie przypadek. W tym obszarze nerw ma stosunkowo mało ochrony ze strony tkanek miękkich i może być drażniony przez długie zgięcie łokcia, opieranie go o twarde podłoże albo zmiany pourazowe. Dalej biegnie przez przedramię i nadgarstek, gdzie również może dojść do ucisku, na przykład w kanale Guyona.

Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że objawy nie zawsze wynikają z urazu dłoni. Często źródło leży wyżej, szczególnie przy łokciu. Dlatego sam ból lub drętwienie palców nie mówi jeszcze, gdzie dokładnie znajduje się problem. Potrzebna jest ocena całego przebiegu nerwu.

Za jakie czucie i ruch odpowiada

Nerw łokciowy odpowiada przede wszystkim za czucie małego palca oraz połowy palca serdecznego, a także części dłoni po stronie łokciowej. Gdy dochodzi do ucisku lub uszkodzenia, właśnie tam pojawiają się pierwsze sygnały ostrzegawcze: mrowienie, drętwienie, pieczenie albo przeczulica.

To jednak nie tylko nerw czuciowy. Unerwia również część mięśni dłoni odpowiedzialnych za rozsuwanie i zbliżanie palców oraz za precyzyjny chwyt. Dzięki niemu możesz sprawnie trzymać klucz, pisać, zapinać guziki czy chwytać małe przedmioty między palcami. Kiedy pojawia się uszkodzony nerw łokciowy, z pozoru proste czynności zaczynają sprawiać trudność, bo ręka traci dokładność i siłę.

To właśnie połączenie funkcji czuciowych i ruchowych sprawia, że objawy bywają tak charakterystyczne. Na początku zwykle dominują zaburzenia czucia, ale przy dłużej trwającym ucisku dochodzi także do osłabienia mięśni. Im wcześniej zauważysz zależność między drętwieniem palców a pozycją łokcia lub nadgarstka, tym większa szansa na skuteczne leczenie bez trwałych następstw.

Najczęstsze przyczyny uszkodzenia nerwu łokciowego

Przyczyny można podzielić na trzy główne grupy: przewlekły ucisk, urazy mechaniczne oraz choroby ogólne, które zwiększają podatność nerwu na uszkodzenie. Taki podział ułatwia ocenę sytuacji, bo inaczej postępuje się przy stopniowo narastającym drętwieniu, a inaczej po złamaniu lub przecięciu tkanek.

Warto też znać szerszy kontekst kliniczny. Zespół rowka nerwu łokciowego jest drugą najczęstszą neuropatią uciskową kończyny górnej. To oznacza, że problem nie należy do rzadkości, zwłaszcza u osób pracujących przy biurku, wykonujących ruchy powtarzalne lub utrzymujących rękę długo w jednej pozycji.

Ucisk w okolicy łokcia i nadgarstka

Najczęstszą przyczyną jest przewlekły ucisk. Dochodzi do niego wtedy, gdy nerw przez wiele godzin dziennie działa w niekorzystnych warunkach mechanicznych. Typowe sytuacje to długotrwałe zgięcie łokcia, częste opieranie się na łokciu, praca przy komputerze bez podparcia przedramion, jazda autem z ręką stale opartą o drzwi czy praca z narzędziami wibracyjnymi.

Ucisk może występować w dwóch najważniejszych lokalizacjach. Pierwsza to okolica łokcia, czyli zespół rowka nerwu łokciowego. Druga to nadgarstek, gdzie nerw może być uciśnięty w kanale Guyona. Objawy bywają podobne, ale różnice w ich rozkładzie i nasileniu pomagają lekarzowi ustalić miejsce problemu.

Przewlekły ucisk nie musi wywołać silnego bólu od razu. Często zaczyna się niewinnie: okazjonalnym mrowieniem w nocy albo po dłuższej rozmowie przez telefon ze zgiętym łokciem. Właśnie dlatego wiele osób bagatelizuje pierwsze sygnały i zgłasza się dopiero wtedy, gdy pojawia się wyraźne osłabienie dłoni.

Urazy, złamania i powikłania pooperacyjne

Drugą grupą przyczyn są urazy mechaniczne. Nerw łokciowy może zostać uszkodzony przez stłuczenie, przecięcie, złamanie lub zwichnięcie w okolicy łokcia albo nadgarstka. W takim przypadku objawy często pojawiają się nagle i są łatwiejsze do powiązania z konkretnym zdarzeniem.

Znaczenie mają także blizny pourazowe i zmiany pooperacyjne. Po zabiegach ortopedycznych w tej okolicy nerw może zostać podrażniony przez obrzęk, zrosty albo zmianę anatomii tkanek. Nie oznacza to automatycznie błędu zabiegowego, ale wymaga dokładnej oceny, jeśli po operacji pojawia się drętwienie palców, ból lub osłabienie chwytu.

W urazach liczy się czas. Jeśli po złamaniu, zwichnięciu lub ranie ciętej nagle nie możesz rozsunąć palców, czujesz drętwienie małego palca albo chwyt wyraźnie słabnie, potrzebna jest szybka diagnostyka. W takich sytuacjach trzeba ocenić, czy nerw jest tylko stłuczony, czy doszło do przerwania jego ciągłości.

Choroby zwiększające ryzyko neuropatii

Trzecia grupa to choroby ogólne. Cukrzyca, niedobory witamin z grupy B czy niektóre choroby reumatyczne pogarszają kondycję nerwów obwodowych i mogą sprawić, że nawet umiarkowany ucisk wywoła objawy szybciej niż u osoby bez obciążeń. W praktyce oznacza to, że dwa podobne stanowiska pracy mogą dawać zupełnie inne skutki u różnych osób.

Jeśli do przewlekłego ucisku dokłada się choroba metaboliczna lub stan zapalny, obraz kliniczny bywa bardziej złożony. Objawy mogą dotyczyć kilku nerwów jednocześnie albo rozwijać się szybciej. Dlatego lekarz zwykle nie ogranicza się do samego łokcia, ale pyta też o choroby przewlekłe, leki, dietę oraz wcześniejsze urazy.

Objawy uszkodzonego nerwu łokciowego: od mrowienia do osłabienia chwytu

Objawy zwykle rozwijają się stopniowo, choć po urazie mogą pojawić się nagle. Typowy uszkodzony nerw łokciowy daje najpierw dolegliwości czuciowe, a dopiero później ruchowe. To ważne, bo właśnie na etapie mrowienia i drętwienia masz największą szansę zatrzymać rozwój problemu.

Wczesne objawy czuciowe

Najczęstszy pierwszy objaw to drętwienie i mrowienie małego palca oraz połowy palca serdecznego. Dolegliwości bywają okresowe, na przykład po nocy, po dłuższej jeździe samochodem, po pracy przy komputerze albo po długiej rozmowie z telefonem trzymanym przy uchu. U części osób pojawia się także ból nocny lub uczucie pieczenia po przyśrodkowej stronie przedramienia.

Charakterystyczne jest nasilenie objawów przy zgięciu łokcia lub po opieraniu go o twardą powierzchnię. Jeśli budzisz się z ręką zgiętą i zdrętwiałymi palcami, to sygnał, którego nie warto ignorować. W początkowej fazie objawy potrafią ustępować po zmianie pozycji, rozprostowaniu ręki albo krótkim odpoczynku. To jednak nie oznacza, że problem znika, tylko że ucisk ma jeszcze odwracalny charakter.

Późne objawy ruchowe i zanik mięśni

W bardziej zaawansowanym stadium pojawiają się objawy ruchowe. Zaczynasz słabiej trzymać przedmioty, trudniej Ci odkręcić butelkę, przekręcić klucz, grać na instrumencie albo wykonywać drobne czynności wymagające precyzji. Palce mogą wydawać się mniej posłuszne, a ręka szybciej się męczy.

Z czasem może dojść do zaniku mięśni międzykostnych dłoni, czyli małych mięśni położonych między kośćmi śródręcza. W praktyce dłoń traci część swojej sprawności i „wypełnienia”, a przestrzenie między kośćmi stają się bardziej zapadnięte. Przy długim i znacznym uszkodzeniu dochodzi czasem do deformacji dłoni, określanych jako ręka szponiasta. To już późny objaw, zwykle związany z gorszym rokowaniem.

Właśnie dlatego późne objawy ruchowe są tak istotne. Oznaczają, że nerw nie tylko przewodzi gorzej bodźce czuciowe, ale też przestaje prawidłowo sterować mięśniami. Im dłużej trwa taki stan, tym większe ryzyko, że pełna poprawa po leczeniu nie będzie możliwa.

Które symptomy wymagają szybkiej konsultacji

Nie każde mrowienie oznacza nagły stan, ale są sytuacje, w których warto działać szybko. Pilnej oceny wymaga nagłe osłabienie chwytu, wyraźna trudność w poruszaniu palcami, szybko narastające drętwienie po urazie, silny ból połączony z obrzękiem albo objawy pojawiające się po złamaniu czy operacji. Tak samo niepokojące są widoczne zaniki mięśni dłoni.

Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż kilka dni, regularnie wybudzają Cię w nocy albo wyraźnie wpływają na pracę i codzienne czynności, konsultacja nie powinna być odkładana. W przypadku neuropatii obwodowych czas ma realne znaczenie. Wczesne leczenie zwiększa szansę na odzyskanie pełnej funkcji ręki.

Diagnostyka uszkodzonego nerwu łokciowego: badanie lekarskie, ENG/EMG i USG

Diagnostyka powinna przebiegać etapowo. Najpierw liczy się dokładny wywiad i badanie kliniczne, a dopiero potem badania potwierdzające lokalizację i stopień uszkodzenia. Taka kolejność pozwala odróżnić problem nerwu łokciowego od zmian w odcinku szyjnym kręgosłupa, barku czy innych neuropatii.

Badanie neurologiczne i testy kliniczne

W czasie wizyty lekarz pyta, kiedy pojawiają się objawy, co je nasila, czy występują w nocy, czy był uraz oraz czy chorujesz na cukrzycę lub inne schorzenia wpływające na nerwy. Następnie ocenia czucie, siłę mięśniową i zakres ruchu. Często wykorzystuje się test zgięcia łokcia oraz próby prowokacyjne, które mają odtworzyć typowe dolegliwości.

Siłę wybranych mięśni ocenia się zwykle w skali Oxford, od 0 do 5. Wynik 5 oznacza prawidłową siłę, a niższe wartości sugerują różny stopień osłabienia. To prosta, ale bardzo przydatna skala, bo pozwala porównywać postęp leczenia w czasie i ocenić, czy problem ma już wymiar funkcjonalny.

Co pokazuje badanie ENG/EMG

ENG i EMG to badania neurofizjologiczne, które pomagają ustalić, gdzie nerw jest uszkodzony, jak bardzo jest uszkodzony i czy zachowana jest jego ciągłość. W uproszczeniu ENG mierzy przewodzenie impulsów w nerwie, a EMG pokazuje, jak pracują mięśnie, które ten nerw unerwia. Dzięki temu można odróżnić łagodny ucisk od bardziej zaawansowanej neuropatii lub przerwania nerwu.

Dla nerwu łokciowego istotne są konkretne wartości. Przy ocenie przewodzenia między odcinkami w okolicy łokcia wynik NCV poniżej około 41,9 m/s uznaje się za nieprawidłowy. Również latencja powyżej około 2,51 ms sugeruje patologiczne przewodzenie. To nie są liczby do samodzielnej diagnozy, ale dają dobrą orientację, dlaczego wynik badania ma tak duże znaczenie dla decyzji terapeutycznych.

Badanie może być nieprzyjemne, ale zwykle jest dobrze tolerowane i trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Czasem stosuje się technikę inching, czyli bardziej szczegółowe badanie małych odcinków nerwu, co ułatwia precyzyjne znalezienie miejsca ucisku.

Kiedy potrzebne są USG, RTG lub rezonans

USG nerwów jest dziś bardzo ważnym uzupełnieniem diagnostyki i w praktyce stało się standardem przy podejrzeniu ucisku. Pokazuje grubość nerwu, obrzęk, zniekształcenie przebiegu, zmiany pourazowe oraz struktury otaczające, które mogą powodować konflikt mechaniczny. To szczególnie przydatne, gdy trzeba ocenić, czy problem wynika z ucisku dynamicznego, blizny albo niestabilności nerwu.

RTG wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy istnieje podejrzenie zmian kostnych, złamania, przemieszczenia lub następstw dawnych urazów. Rezonans magnetyczny bywa potrzebny przy bardziej złożonych przypadkach, zwłaszcza gdy trzeba ocenić tkanki miękkie, okolice stawów albo wykluczyć źródło objawów w odcinku szyjnym kręgosłupa. W dobrze zorganizowanej diagnostyce badania wzajemnie się uzupełniają, zamiast się dublować.

Leczenie zachowawcze uszkodzonego nerwu łokciowego

Leczenie nieoperacyjne sprawdza się głównie wtedy, gdy uszkodzony nerw łokciowy daje łagodne lub umiarkowane objawy, a badanie nie wykazuje wyraźnych deficytów ruchowych. W takim stadium celem jest zmniejszenie ucisku, uspokojenie podrażnionego nerwu i przywrócenie prawidłowego ślizgu nerwu względem tkanek.

Trzeba przy tym uczciwie podkreślić, że poprawa nie jest natychmiastowa. Nerwy regenerują się wolno, dlatego leczenie zachowawcze zwykle trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. W wielu przypadkach pierwszym sukcesem nie jest pełne ustąpienie objawów, lecz rzadsze wybudzenia w nocy, mniejsze mrowienie i poprawa siły chwytu.

Zmiana nawyków i odciążenie łokcia

Podstawą jest eliminacja sytuacji, które stale drażnią nerw. W praktyce oznacza to ograniczenie długiego zgięcia łokcia, unikanie opierania się na nim, zmianę ustawienia stanowiska pracy i przerwy w powtarzalnych czynnościach. Czasem samo poprawienie ergonomii biurka daje odczuwalną poprawę po 2-4 tygodniach.

Jeśli dużo pracujesz przy komputerze, zadbaj o podparcie przedramion, a nie samych łokci. Podczas rozmów telefonicznych nie trzymaj długo ręki w zgięciu. W samochodzie nie opieraj stale łokcia o drzwi lub podłokietnik. To drobne zmiany, ale właśnie one najczęściej decydują, czy stan zapalny i obrzęk wokół nerwu będą się wyciszać.

Orteza nocna, leki i suplementacja

Gdy objawy nasilają się nocą, pomocna bywa orteza utrzymująca łokieć w bardziej wyprostowanej, bezpiecznej pozycji. Nie chodzi o całkowite unieruchomienie, lecz o ograniczenie głębokiego zgięcia podczas snu. To ważne, bo wiele osób nieświadomie przesypia kilka godzin z ręką pod głową lub mocno zgiętą, co utrwala ucisk każdej nocy.

W leczeniu objawowym stosuje się też leki przeciwzapalne lub przeciwbólowe, jeśli są wskazane przez lekarza. U części pacjentów rozważa się suplementację witamin z grupy B, zwłaszcza przy stwierdzonych niedoborach lub zwiększonym ryzyku neuropatii. Trzeba jednak pamiętać, że suplement nie usuwa przyczyny mechanicznej. Jeśli nerw jest stale uciskany, same tabletki nie rozwiążą problemu.

Fizjoterapia i neuromobilizacja nerwu

Fizjoterapia ma duże znaczenie, ale powinna być dobrze dobrana do etapu choroby. Jedną z najczęściej stosowanych metod jest neuromobilizacja, czyli kontrolowane ćwiczenia poprawiające ślizg nerwu względem otaczających tkanek. Mówiąc prościej: chodzi o to, by nerw poruszał się swobodniej i nie był stale „ciągnięty” w jednym punkcie.

Poza tym wykorzystuje się ćwiczenia czucia, zakresu ruchu i wzmacniania mięśni dłoni oraz przedramienia. Program terapii może obejmować również edukację dotyczącą ergonomii pracy i codziennych aktywności. Dobrze prowadzona rehabilitacja poprawia funkcję, ale nie zastępuje diagnostyki. Jeśli w trakcie terapii siła ręki nadal spada, trzeba wrócić do lekarza i ponownie ocenić wskazania do dalszego leczenia.

Operacja nerwu łokciowego: kiedy jest potrzebna i na czym polega

Nie każdy uszkodzony nerw łokciowy wymaga zabiegu, ale są sytuacje, w których operacja daje większą szansę na zatrzymanie postępu choroby niż dalsze czekanie. Dotyczy to zwłaszcza przypadków z osłabieniem siły mięśniowej, porażeniem ruchowym, szybko postępującymi objawami albo wyraźnym uciskiem potwierdzonym w ENG/EMG i USG.

Wskazania do leczenia operacyjnego

Najczęstsze wskazania do operacji to znaczne osłabienie chwytu, zanik mięśni dłoni, szybkie narastanie objawów oraz brak poprawy po 3-6 miesiącach dobrze prowadzonego leczenia zachowawczego. Zabieg rozważa się również wtedy, gdy badania wykazują istotny ucisk albo gdy doszło do urazu z podejrzeniem przerwania ciągłości nerwu.

W praktyce decyzja nie opiera się na jednym parametrze. Lekarz bierze pod uwagę czas trwania objawów, wynik badania klinicznego, obraz USG, zapis ENG/EMG oraz wpływ dolegliwości na codzienne funkcjonowanie. Inaczej postępuje się u osoby z okazjonalnym mrowieniem, a inaczej u pacjenta, który nie może już pewnie utrzymać kubka lub narzędzia w pracy.

Dekompresja, transpozycja i rekonstrukcja nerwu

Najprostszą i często stosowaną procedurą jest dekompresja in situ, czyli odbarczenie nerwu w jego naturalnym przebiegu. Zabieg ma na celu usunięcie struktur uciskających i stworzenie nerwowi lepszych warunków do przewodzenia oraz regeneracji. To rozwiązanie bywa wybierane przy łagodnych i umiarkowanych uciskach.

Jeśli nerw jest niestabilny, przemieszcza się lub warunki anatomiczne sprzyjają dalszemu drażnieniu, rozważa się transpozycję przednią. Oznacza to przeniesienie nerwu w inne, bezpieczniejsze miejsce przed osią stawu. W zależności od techniki może to być transpozycja podskórna, śródmięśniowa lub podpowięziowa.

W urazach z przerwaniem ciągłości nerwu konieczne bywa szycie bezpośrednie lub przeszczep nerwu. To już bardziej złożone leczenie rekonstrukcyjne, a wynik zależy między innymi od rozległości uszkodzenia, czasu od urazu i późniejszej rehabilitacji.

Możliwe powikłania i ograniczenia efektu

Jak każdy zabieg, operacja wiąże się z ryzykiem. Najczęściej wymienia się zakażenie, obrzęk, tkliwość rany i ból pooperacyjny. U części pacjentów poprawa jest tylko częściowa, szczególnie jeśli objawy trwały długo przed operacją lub doszło już do zaniku mięśni międzykostnych.

Warto mieć realistyczne oczekiwania. Celem operacji nie zawsze jest natychmiastowy powrót pełnej sprawności, lecz przede wszystkim odbarczenie nerwu i zatrzymanie dalszego pogarszania funkcji. Regeneracja po zabiegu nadal wymaga czasu, a efekty mogą dojrzewać przez wiele miesięcy.

Rokowanie, czas regeneracji i jak wygląda ścieżka pacjenta

Dla pacjenta najważniejsze są zwykle trzy pytania: ile to potrwa, czy ręka wróci do sprawności i od czego zależy wynik leczenia. Odpowiedź jest dość konkretna. Przy częściowym uszkodzeniu i szybkim rozpoczęciu terapii poprawa może być bardzo dobra, ale pełny powrót funkcji zwykle zajmuje od 6 do 12 miesięcy. Nerw regeneruje się wolno, dlatego nawet po ustąpieniu bólu lub mrowienia mięśnie potrzebują czasu, by odzyskać wydolność.

Ile trwa regeneracja nerwu łokciowego

Przy lekkim ucisku pierwsze efekty odciążenia i rehabilitacji możesz zauważyć po kilku tygodniach. Nocne wybudzenia są rzadsze, drętwienie pojawia się krócej, a chwyt stopniowo się poprawia. To jednak dopiero początek. Stabilna poprawa czucia i funkcji wymaga zwykle kilku miesięcy konsekwentnego leczenia.

Po operacji czas dochodzenia do sprawności także jest liczony w miesiącach, nie dniach. Gojenie rany trwa stosunkowo krótko, ale odzyskiwanie przewodzenia nerwu i pracy mięśni zdecydowanie dłużej. Jeśli przed leczeniem występowały zaniki mięśni, pełna poprawa może nie być osiągalna mimo technicznie prawidłowego zabiegu.

Od czego zależy rokowanie

Rokowanie zależy przede wszystkim od czasu trwania ucisku, stopnia uszkodzenia, obecności deficytów ruchowych oraz wieku i obciążeń zdrowotnych pacjenta. Im wcześniej rozpoznasz problem i ograniczysz jego przyczynę, tym większa szansa na pełny powrót funkcji. Gorsze rokowanie dotyczy zwykle przypadków przewlekłych, z dużym osłabieniem siły, trwałym zanikiem mięśni albo po przerwaniu ciągłości nerwu.

Znaczenie ma też jakość całej ścieżki leczenia. Sam wynik badania nie wystarczy, jeśli później brakuje rehabilitacji, kontroli efektów i korekty codziennych nawyków. Dobra diagnostyka powinna prowadzić do konkretnej decyzji: obserwacja, leczenie zachowawcze albo zabieg i rehabilitacja pooperacyjna.

Diagnostyka i leczenie w placówce wielospecjalistycznej

W praktyce najwygodniejsza jest ścieżka w placówce, która łączy konsultację specjalistyczną z badaniami obrazowymi i neurofizjologicznymi. Zwykle zaczynasz od neurologa, ortopedy albo chirurga ręki, a następnie wykonujesz badanie kliniczne, ENG/EMG, USG nerwu, a w razie potrzeby także RTG lub rezonans. Taki model skraca czas do rozpoznania i ułatwia szybkie podjęcie decyzji terapeutycznej.

W placówce wielospecjalistycznej, takiej jak szpital z poradniami, diagnostyką obrazową i zapleczem zabiegowym, łatwiej skoordynować cały proces: od konsultacji, przez badania, po rehabilitację lub leczenie operacyjne. To szczególnie ważne wtedy, gdy objawy są nasilone, dotyczą funkcji ręki albo współistnieją z innymi problemami ortopedycznymi czy neurologicznymi.

Jeśli korzystasz z diagnostyki prywatnej, orientacyjne koszty są dość przewidywalne. ENG/EMG jednego nerwu łokciowego kosztuje zwykle około 200-300 zł, technika inching około 70-320 zł, a USG nerwów około 350-400 zł. Z kolei operacyjne odbarczenie nerwu to wydatek rzędu około 4500 zł. Ostateczna cena zależy od miasta, zakresu badania, doświadczenia zespołu i rodzaju procedury.

Najczęściej zadawane pytania

Uszkodzenie nerwu łokciowego najczęściej zaczyna się od pozornie drobnych objawów, ale nieleczone może prowadzić do trwałego osłabienia dłoni. Najważniejsze jest wczesne rozpoznanie przyczyny, dobra diagnostyka i leczenie dobrane do stopnia uszkodzenia. Jeśli objawy nawracają lub wpływają na sprawność ręki, warto przejść pełną ocenę i nie odkładać decyzji na później.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej kliknij tutaj: https://www.szpital-brzeziny.pl/