W 2017 roku w Programie Szczepień Ochronnych znalazły się obowiązkowe, bezpłatne szczepienia przeciw pneumokokom. To dobra wiadomość dla rodziców oraz dla lekarzy, którzy opiekują się najmłodszymi pacjentami.

O tym, jakie zakażenia wywołują pneumokoki oraz o szczepieniach, które im zapobiegają, pisze doktor Elżbieta Wodzyńska z prowadzonej przez nasz szpital przychodni POZ przy ul. Bohaterów Warszawy 2 w Brzezinach.

Co to są pneumokoki?
Pneumokoki to bakterie zwane Streptococcus pneumoniae, inaczej dwoinki zapalenia płuc. Są dość powszechne w naszym otoczeniu, bytując na błonach śluzowych nosa i gardła u zdrowych dzieci. Stan taki nazywamy nosicielstwem i dotyczy on nawet połowy dzieci w wieku przedszkolnym. Osłabienie odporności, na przykład na skutek wirusowej infekcji, może jednak wywołać zachorowanie na zapalenie ucha środkowego, zatok przynosowych lub zapalenie płuc.

Cechą charakterystyczną tych bakterii jest również zdolność do wywoływania zakażeń inwazyjnych – wówczas przedostają się one do krwi i tą drogą rozsiewają do innych narządów oraz do płynu mózgowo-rdzeniowego. Zakażeniem inwazyjnym jest zatem zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz szerokie, ogólnoustrojowe zakażenie organizmu, które wywołuje sepsę (specyficzną, nadmierną reakcję organizmu na uogólnione zakażenie).

Na zakażenia inwazyjne narażone są zwłaszcza dzieci do 2. roku życia, których układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni sprawny. Niekiedy zachorowanie na inwazyjną chorobę pneumokokową może pozostawić trwałe następstwa dla zdrowia (uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, padaczka, głuchota) lub, niestety, kończy się śmiercią dziecka.

Czy szczepienie jest skuteczne?
Dostępne obecnie szczepionki zawierają 10 lub 13 serotypów (odmian) bakterii, które najczęściej wywołują zachorowania. W wielu krajach europejskich wprowadzono je w ramach powszechnych programów szczepień, uzyskując wyraźny spadek zachorowalności na inwazyjną chorobę pneumokokową i zapalenie płuc. Co więcej, szczepienia redukują nosicielstwo bakterii w drogach oddechowych, zmniejszając narażenie na kontakt z pneumokokami dla osób nieuodpornionych.

Dla kogo szczepienia są bezpłatne?
Obecne zmiany wprowadzają bezpłatne szczepienia przeciw pneumokokom dla wszystkich dzieci urodzonych po 31 grudnia 2016 roku. Ponadto w dalszym ciągu bezpłatnym uodpornieniem są objęte dzieci od 2. miesiąca życia do ukończenia 5. roku życia z grup ryzyka (m.in. z chorobami przewlekłymi, po urazach ośrodkowego układu nerwowego, po przeszczepieniu szpiku) oraz wcześniaki i dzieci urodzone z masą ciała poniżej 2500 g (od 2. miesiąca życia do ukończenia 12. miesiąca życia).

Jak to wygląda w praktyce?
Niemowlęta po ukończeniu 6. tygodnia życia otrzymają pierwszą dawkę szczepienia razem z dotychczasowymi szczepionkami obowiązkowymi. Druga dawka zostanie podana po upływie 8. tygodni od poprzedniego szczepienia (po ukończonym 14. tygodniu życia). Trzecia dawka, uzupełniająca, podana będzie po ukończeniu 1. roku życia. Dla dzieci zdrowych szczepienia będą realizowane szczepionką obejmującą 10 serotypów, w przypadku dzieci z obniżoną odpornością lekarz może zdecydować o podaniu szczepionki 13-walentnej (zawierającej 13 serotypów).

Czy szczepienie jest bezpieczne?
Szczepienie, podobnie jak podanie leków, może wiązać się z ryzykiem wystąpienia objawów niepożądanych, jednak najczęściej mają one łagodny przebieg (ból, obrzęk, zaczerwienienie w miejscu wkłucia, niekiedy gorączka). Poważne objawy niepożądane po szczepieniach zdarzają się niezmiernie rzadko, a ich przebieg jest nieporównanie lżejszy od objawów choroby, przed którą chronią oraz jej powikłań.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości, dotyczących szczepienia, warto porozmawiać na ten temat z lekarzem pediatrą, który opiekuje się dzieckiem.

dr Elżbieta Wodzyńska